Pazar tezgâhında mevsim geçişi: Hasat bolluğu meyve fiyatlarını nasıl etkiliyor?

Sonbaharın gelişiyle birlikte semt pazarlarında tezgâhlar hızla değişiyor. Erik, şeftali ve üzüm yerini yavaş yavaş elma, nar ve hurmaya bırakırken fiyatlarda da belirgin bir hareketlilik yaşanıyor. Kurgusal adıyla Anadolu Tüketici Gözlem Grubu, altı ildeki pazarlarda yürüttüğü saha çalışmasında bu geçiş döneminin tüketiciye yansımasını inceledi. Çalışma, taze meyvenin yanı sıra kış aylarında talebi artan kuru meyve ve baharat tezgâhlarını da kapsıyor.

Araştırmaya göre sezonun en yoğun haftalarında bol bulunan meyvelerde fiyatlar belirgin şekilde geriliyor. Ancak sezon sonuna doğru arz azaldıkça aynı ürünlerin fiyatı kısa sürede yeniden yükselebiliyor. Bu dalgalanma, özellikle soğuk hava deposu imkânı sınırlı olan küçük üreticiler için önemli bir risk oluşturuyor.

Üretici ile tüketici arasındaki makas

Çalışmayı yürüten tarım ekonomisti Burcu Tan, tarladaki fiyat ile pazardaki fiyat arasındaki farkın ürün türüne göre büyük farklılık gösterdiğini söylüyor. Tan'a göre çabuk bozulan ürünlerde fire oranı yüksek olduğu için bu fark daha da açılıyor.

Tüketicinin ödediği fiyatın önemli bir bölümü nakliye, fire ve ara depolama maliyetinden oluşuyor. Üretici ile pazar arasındaki mesafe kısaldıkça herkes kazanıyor.

Gözlem grubunun önerileri arasında üretici pazarlarının yaygınlaştırılması, kooperatiflerin ortak soğuk depo kurması ve belediyelerin pazar yerlerinde üreticilere ayrılmış tezgâh sayısını artırması yer alıyor.

Saha çalışmasında dikkat çeken bir diğer bulgu, aynı il içindeki farklı semt pazarları arasındaki fiyat farkları oldu. Araştırmacılar, üretim bölgelerine yakın pazarlarda tezgâh fiyatlarının genellikle daha düşük seyrettiğini, şehir merkezindeki kapalı çarşılarda ise kira ve işletme giderlerinin fiyatlara yansıdığını gözlemledi. Kuru meyve ve baharat gibi uzun ömürlü ürünlerde ise mevsimsel dalgalanmanın taze ürünlere göre çok daha sınırlı kaldığı görüldü.

Pazar esnafı da geçiş dönemini kendi yöntemleriyle yönetmeye çalışıyor. Yıllardır tezgâh işleten pazarcı Ali Rıza Kurt, sezon sonuna doğru ürün çeşitliliğini azaltıp daha dayanıklı ürünlere yöneldiklerini anlatıyor. Kurt'a göre müşteri artık fiyat kadar ürünün nereden geldiğini de soruyor ve doğrudan üreticiden alınan mal daha çok ilgi görüyor.

• Saha çalışması: altı il, 48 semt pazarı

• İzlenen ürün sayısı: 22 meyve ve sebze

• Gözlem süresi: sekiz hafta

Tüketiciler için ise önerilen yöntem, mevsiminde ürün tüketmek ve alışverişi haftanın farklı günlerine yaymak. Araştırmacılar, pazar kapanışına yakın saatlerde fiyatların zaman zaman düştüğünü ancak bunun ürün kalitesine göre değiştiğini de not ediyor.

Grup, kış dönemine ait gözlemlerini de önümüzdeki aylarda paylaşmayı planlıyor. Böylece yıl boyunca mevsim geçişlerinin aile bütçesine etkisinin daha net görülmesi hedefleniyor.